Η μουσική της Κόνιτσας είναι μοναδική, ποικιλόμορφη, γεμάτη χρώματα και στυλ που απαιτούν δεξιοτεχνία από τους μουσικούς
ποιος θα το εκτελέσει. Επιχειρώντας λοιπόν μια πρώτη διείσδυση στην καρδιά αυτής της μουσικής, εντοπίζουμε σε μια παραδοσιακή ορχήστρα της Κόνιτσας τα ακόλουθα μουσικά όργανα: το κλαρίνο, το βιολί, το λαούτο, το ακορντεόν και το ντέφι. Η σύνθεση μιας ορχήστρας μπορεί να αποτελείται από διάφορους συνδυασμούς των παραπάνω οργάνων, καθώς και την παρουσία δύο κλαρινέτας ή δύο λαούτων στην ίδια ορχήστρα, ιδιαιτερότητα που δεν συναντάμε σε άλλα μέρη της Ηπείρου. Η συνύπαρξη δύο κλαρινέτας έχει ως αποτέλεσμα έναν πολύ μοναδικό ήχο που χαρακτηρίζεται από isons και prima sigonto παίξιμο, σήμα κατατεθέν της μουσικής της Κόνιτσας. Τα κλαρίνα είναι συνήθως σολίστ, το βιολί είτε ως σολίστ είτε ως συνοδευτικό όργανο και τα άλλα όργανα σε συνοδευτικό ρόλο. Ένα πολύ χαρακτηριστικό γνώρισμα των οργάνων σολίστ είναι ότι ένα όργανο (κλαρίνο) παίζει την κύρια μελωδία ενώ το δεύτερο έχει διπλό ρόλο, παίζοντας είτε την ίδια μελωδία μια οκτάβα παρακάτω είτε μια παρόμοια μελωδία που καταλήγει να είναι ίδια με το πρώτο κλαρίνο, ή ίσα μέρη ή μικρές φράσεις που συμπληρώνουν και συμπληρώνουν τη μελωδία αυτό. Τέλος, το τραγούδι είναι κυρίως πολυφωνικό και συνήθως τα μέλη της ορχήστρας τραγουδούν μαζί, χωρίς να υπάρχει μεμονωμένος τραγουδιστής.

Καλλιτέχνες της περιοχής

Μερικοί από τους κύριους εκπροσώπους αυτής της μουσικής είναι:

Κλαρίνο: Μ. Πανουσάκος, Κ. Χαλκιάς, Γ. Χαλκιάς, Ν. Φιλιππίδης, Θ. Χριστόπουλος, Αλεξίου Νίκος-Πάνος.

Βιολί: Μ. Χριστόπουλος, Δ. Χριστόπουλος, Σ. Πανουσάκος.

Λαούτο: Σ. Γκιουλέκας, Π. Χαλκιάς, Χ. Καβάκος, Α. Μάλλης, Χ. Χαλκιάς, Θ. Κατσώτας.

Ακορντεόν: Θ. Χριστόπουλος, Κ. Φιλιππίδης, Δ.Κ. Χαλκιάς.

Ντέφι: Ρ. Πανουσάκος (Ρίτος), Δ. Χαλκιάς, Π. Νάκος.

Αυτό που φαίνεται εύκολα με την πρώτη ματιά είναι οι συγγενικοί δεσμοί μεταξύ των μουσικών. Αυτό μαρτυρά ότι η μουσική ως επάγγελμα υπόκειται και στον φεουδαρχικό τρόπο σκέψης, αφού αυτή η μουσική αντλεί πολλά στοιχεία στη νοοτροπία της από περασμένες εποχές, με διαφορετικά κοινωνικά και οικονομικά συστήματα και αντιλήψεις. Χαρακτηριστικό αυτής της προσέγγισης είναι η οικογενειακή ενασχόληση με ελεύθερα επαγγέλματα. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και στην περιοχή της Κόνιτσας, με τις περισσότερες ορχήστρες να κρατούν το ίδιο brand με το όνομα της οικογένειας του μουσικού. Π.χ. η ορχήστρα των Χαλκιάδων, η ορχήστρα Φιλιππίδη κλπ. Φυσικά μπορεί να υπάρχουν και άλλα μέλη στην ίδια ορχήστρα αλλά το οικογενειακό όνομα του κλαρινίστα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το όνομα της ορχήστρας.

Χοροί της περιοχής

Οι χοροί που θα συναντήσουμε στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας είναι οι εξής: Συρτός στα δύο, Συρτός σε τρία, Ζαγορίσιος, Τσάμικος, Συρτός σε ρυθμό 7 πόντων.

Υπάρχουν όμως και κάποιοι ιδιαίτεροι χοροί, που είναι ανεξάρτητοι και συναντάμε και σε άλλα μέρη της Ηπείρου, όπως κλέφτες, παπαδιά, μπεράτι, σιαμαντάς, γκάιντα, γκάιντα (μονό, διπλό) κ.λπ. είναι και χοροί που συναντάμε μόνο στην ευρύτερη περιοχή της Κόνιτσας όπως η Βλάχα, το Παδιώτικο, η Γκάιντα της Πυρσόγιαννης.